Amerikalı nükleer bilimci · 1915–2010
Albert Ghiorso
Albert Ghiorso, bugüne kadar yaşamış herkesten daha fazla element keşfiyle anılır. Berkeley’de geçirdiği otuz yılı aşkın sürede, hiç doktora yapmadan, 1944’teki amerikyumdan 1974’teki seaborgiyuma kadar 11 ağır elementin periyodik tabloya eklenmesine katkıda bulundu.
- Keşfettiği elementler
- 11
- Keşifler
- 1944–1974
- Ortak keşifçiler
- 11
- Yer
- Amerika Birleşik Devletleri; Rusya ve Amerika Birleşik Devletleri
Keşif zaman çizelgesi
1944 · Amerika Birleşik Devletleri
Amerisyum, neredeyse her ev tipi duman dedektöründe bulunan radyoaktif, gümüşi bir metaldir.
1944 · Amerika Birleşik Devletleri
Küriyum, karanlıkta kırmızımsı mor parlayan sert, yoğun, radyoaktif bir metaldir.
1949 · Amerika Birleşik Devletleri
Berkelyum, yalnızca yüksek akılı nükleer reaktörlerde çok az miktarda üretilen radyoaktif bir metaldir.
1950 · Amerika Birleşik Devletleri
Kaliforniyum, radyoaktif bir metaldir ve yoğun bir nötron kaynağıdır. Şimdiye dek yapılmış en pahalı malzemelerden biridir.
1952 · Amerika Birleşik Devletleri
Aynştaynyum, ilk hidrojen bombası denemesinin enkazında bulunan radyoaktif bir metaldir.
1952 · Amerika Birleşik Devletleri
Fermiyum, Ivy Mike hidrojen bombası denemesinin enkazında bulunan radyoaktif bir metaldir.
1955 · Amerika Birleşik Devletleri
Mendelevyum, periyodik tablonun babası adına anılan, sentetik radyoaktif bir elementtir.
1961 · Amerika Birleşik Devletleri
Lavrensiyum, son aktinittir; kaliforniyumun bor iyonlarıyla bombardıman edilmesiyle yapılan sentetik bir elementtir.
1964 · Rusya ve Amerika Birleşik Devletleri
Rutherfordiyum, ilk aktinit ötesi elementtir. Hafniyumun daha ağır bir versiyonu gibi davranır.
1968 · Rusya ve Amerika Birleşik Devletleri
Dubniyum, bir seferde birkaç atom hâlinde incelenen sentetik, radyoaktif bir geçiş metalidir.
1974 · Amerika Birleşik Devletleri
Seaborgiyum, sentetik, radyoaktif bir geçiş metalidir ve tungstenin daha ağır bir akrabasıdır.
Keşifler
Ghiorso ekibin cihaz ustasıydı. Ağır elementler birkaç atom hâlinde üretilir ve saniyeler ya da dakikalar içinde yok olur; bu yüzden onları bulmak, radyoaktif bozunmalarını herkesten daha hızlı ve daha hassas biçimde algılamaya bağlıdır. Bu sinyalleri okunabilir kılan sayaçları, puls analizörlerini ve hızlı aktarım sistemlerini o tasarladı.
İlk keşiflerini İkinci Dünya Savaşı sırasında Glenn Seaborg’un grubuyla yaptı: ikisi de 1944’te tanımlanan amerikyum ve küriyum. Savaştan sonra Berkeley siklotronunda üretilen berkelyum ve kaliforniyum geldi; ardından da 1952’deki ilk hidrojen bombası denemesinin artıklarında beklenmedik biçimde ortaya çıkan aynştaynyum ve fermiyum.
1955’te ekibi, gözle görülemeyecek kadar küçük bir aynştaynyum örneğinden mendelevyum üretti ve yeni elementi yalnızca 17 atomdan yola çıkarak tanımladı; bu, atom atom keşfedilen ilk elementti. 1961’de lavrensiyum geldi. Rutherfordyum ve dubniyum hem Berkeley hem de Dubna’daki Sovyet laboratuvarı tarafından sahiplenildi ve keşif resmî olarak paylaşıldı. Son keşfi olan seaborgiyum, uzun yıllar birlikte çalıştığı meslektaşının adını taşır.
Hayatı ve kariyeri
Ghiorso, Kaliforniya’nın Vallejo kentinde doğdu ve Alameda’da büyüdü. Kaliforniya Üniversitesi Berkeley’de elektrik mühendisliği okuyup 1937’de mezun oldu; kariyerinin ilk yıllarını ordu ve Radyasyon Laboratuvarı için radyasyon dedektörleri yaparak geçirdi.
Seaborg onu, Manhattan Projesi’nin bir parçası olan Chicago’daki savaş dönemi Metalurji Laboratuvarı’na getirdi; ikili elli yılı aşkın bir süre birlikte çalıştı. Ghiorso kariyerinin geri kalanında Lawrence Berkeley Laboratuvarı’nda kaldı ve emekliliğinde de, SuperHILAC adlı ağır iyon hızlandırıcısı dâhil, cihaz tasarlamayı sürdürdü.
Diğer katkıları
- Rekor sayıda, 11 elementin keşfine katkı
- Yeni elementlerin tek tek atomlarını tanımlamakta kullanılan dedektörleri yaptı
- Hiç doktora yapmadı, ama birçok fahri doktora unvanı aldı
Mirası
Dubna’ya atfedilen nobelyum dışında 95’ten 106’ya kadar her elementte onun parmak izi vardır. Meslektaşları bir ara bu fikri dile getirmiş olsa da adını taşıyan bir element yoktur; geliştirdiği teknikler ise bugün süper ağır elementlerin bulunmasının hâlâ temelini oluşturur.