Tepkimeye giren ametaller

Sizi oluşturan elementler

İnsan vücudunun kütlesinin yaklaşık yüzde 96’sı yalnızca dört elementten oluşur: oksijen, karbon, hidrojen ve azot. Bunlara fosfor ve kükürdü eklediğinizde, DNA ve proteinlerden yağlara ve şekerlere kadar canlılardaki hemen her molekülü oluşturan altı element elde edersiniz. Bu grubun yedinci üyesi olan selenyuma ise hücreleri hasardan koruyan enzimler için çok küçük miktarlarda ihtiyaç duyulur.

Vermek yerine paylaşmak

Metaller elektron verme eğilimindedir. Tepkimeye giren ametaller bunun tersini yapar: dış kabukları neredeyse doludur ve bu kabukları elektron alarak ya da çoğu zaman kovalent bağlarda elektron paylaşarak tamamlarlar. Bir elektron çiftini paylaşan iki atom birbirine sıkıca tutunur; bu elementlerin O₂, N₂, H₂O ve CO₂ gibi ayrı moleküller oluşturmasının nedeni budur.

Bu konuda şampiyon karbondur. Paylaşabileceği dört elektronu sayesinde kendisiyle neredeyse sınırsız uzunlukta zincirler, halkalar ve tabakalar hâlinde bağ kurabilir; organik kimyanın incelediği milyonlarca bileşik buradan doğar.

Tek element, birçok biçim

Tepkimeye giren ametallerin birçoğu, allotrop denen ve özellikleri şaşırtıcı ölçüde farklı olan yapısal biçimlerde bulunur.

• Karbon: en sert doğal malzeme olan elmas; yumuşak ve kaygan grafit; grafen ve fullerenler
• Oksijen: soluduğumuz O₂ ve bizi morötesi ışıktan koruyan ozon, O₃
• Fosfor: beyaz fosfor parlar ve havada tutuşur; kırmızı fosfor ise kibrit kutularında kullanılacak kadar kararlıdır
• Kükürt: sarı kristaller ya da erimiş kükürt suya döküldüğünde oluşan kauçuksu kahverengi bir biçim

Gezegeni ayakta tutan döngüler

Bu elementler hava, su, kayalar ve canlılar arasında durmadan dolaşır. Bitkiler havadan karbon dioksit çekerek şekere dönüştürür; hayvanlar ve çürüme onu geri verir. Bakteriler havadaki azotu bitkilerin kullanabileceği biçimlere bağlar; 20. yüzyılın başlarından beri Haber süreci de aynı işi sanayi ölçeğinde yaparak dünyanın yetiştirebildiği gıda miktarını iki katından fazla artırmıştır. İnsan etkinlikleri bugün bu döngüleri küresel ölçekte değiştiriyor; bunun en görünür örneği atmosfere eklenen karbon dioksittir.