Halojenler

Tuz oluşturucular

Halojen, Yunancada “tuz oluşturan” anlamına gelir. Her halojenin dış kabuğunda yedi elektron vardır, yani tam bir takıma bir elektron eksiktir; bu yüzden karşılaştığı hemen her metalden bir elektron kapar. Sonuçta bir tuz oluşur: en bilinen örnek sofra tuzu olan sodyum klorürdür, ama florürler, bromürler ve iyodürler de aynı şekilde oluşur.

Tek sütunda gaz, sıvı ve katı

Halojenler, oda sıcaklığında üç hâlde de element barındıran periyodik tablodaki tek gruptur. Flor soluk sarı bir gaz, klor sarı-yeşil bir gaz, brom turuncu buharlar yayan koyu kırmızı bir sıvı, iyot ise ısıtıldığında doğrudan mor buhara dönüşen parlak mor-siyah bir katıdır.

Bu farkın nedeni moleküllerin büyüklüğüdür. Daha büyük halojen moleküllerinde daha çok elektron bulunur; bu yüzden aralarındaki zayıf çekim kuvvetleri grupta aşağı inildikçe güçlenir ve erime ile kaynama noktaları yükselir.

Etkinlik grupta aşağı doğru azalır

Flor, tüm elementler içinde en etkin olanıdır. Camı aşındırır, suyla şiddetli tepkimeye girer ve soygaz ksenonla bile birleşir. Klor daha az saldırgandır, brom ondan da azdır; iyot ise yaralara sürülebilecek kadar ılımlıdır. Daha etkin bir halojen, daha az etkin olanı tuzlarından ayırır: potasyum bromür çözeltisinden klor gazı geçirirseniz, açığa çıkan brom çözeltiyi turuncuya boyar.

Suyunuzda, dişlerinizde ve tiroidinizde

Halojenler çevre tahribatının tarihinde de yer alır. Bir zamanlar buzdolaplarında ve sprey kutularında kullanılan kloroflorokarbonlar, atmosferin üst katmanlarında klor salarak ozon tabakasını yok etti. 1987 tarihli Montreal Protokolü bu maddeleri aşamalı olarak yasakladı ve ozon tabakası yavaş yavaş iyileşiyor.

• Klor içme suyunu ve yüzme havuzlarını dezenfekte eder, PVC üretiminde de kullanılır
• Florür diş minesini güçlendirir ve diş macunlarına eklenir
• İyot tiroit hormonları için vazgeçilmezdir; iyotlu tuz eksikliğini önler
• Brom bileşikleri alev geciktirici olarak ve bazı ilaçlarda kullanılır